Wie Qi Gong voor het eerst ziet, ziet meestal rustige bewegingen, een ontspannen houding en aandacht voor de adem. Dat kan bedrieglijk eenvoudig lijken. In werkelijkheid oefent u meerdere dingen tegelijk: bewegen, balans, coördinatie, lichaamsgevoel, aandacht en het vermogen om spanning op te merken zonder daar direct tegen te vechten.

Daarom is Qi Gong interessant voor mensen die last hebben van terugkerende pijn, stijve schouders, een druk hoofd, vermoeidheid of het gevoel dat hun lichaam steeds “aan” staat. Niet als wondermiddel en ook niet als vervanging van medische diagnostiek, maar als een toegankelijke manier om weer vertrouwen te krijgen in bewegen.

In mijn praktijk zie ik Qi Gong vooral als een praktische vorm van zelfzorg: rustig oefenen, leren voelen wat er gebeurt en ontdekken hoe u zich makkelijker kunt bewegen.

Wat is Qi Gong eigenlijk?

Qi Gong is een verzamelnaam voor Chinese oefenvormen waarin houding, beweging, adem en aandacht worden gecombineerd. Sommige vormen zijn dynamisch, andere bestaan vooral uit rustig staan, reiken, draaien of verplaatsen van gewicht.

U hoeft er niet lenig, sportief of spiritueel voor te zijn. In een nuchtere vertaling is Qi Gong vooral:

• rustig en gecontroleerd bewegen;

• leren variëren tussen aanspannen en loslaten;

• aandacht ontwikkelen voor adem, houding en evenwicht;

• merken wat spanning, haast of pijn met uw manier van bewegen doen.

Dat maakt Qi Gong goed aanpasbaar. De ene persoon gebruikt het vooral als rustige ochtendroutine; een ander als manier om na een werkdag uit het hoofd te komen. Bij pijnklachten kan het een zachte ingang zijn om weer te bewegen zonder meteen te forceren.

Wat zegt onderzoek over Qi Gong bij pijn?

De onderzoeksliteratuur naar Qi Gong is interessant, maar vraagt ook om nuance. Er bestaan verschillende stijlen, de programma’s verschillen sterk in duur en intensiteit, en de vergelijkingsgroepen lopen uiteen van “geen behandeling” tot actieve oefentherapie.

Bij chronische lage-rugpijn liet een recente systematische review van 16 gerandomiseerde onderzoeken zien dat Qi Gong samenhing met verbetering van functioneren en beperkingen in het dagelijks leven. De onderzoekers benadrukten tegelijk dat de verschillen tussen de studies groot waren en dat de gemiddelde verbetering in pijn niet altijd duidelijk klinisch relevant was [1].

Ook bij nekklachten zijn positieve resultaten gevonden wanneer Qi Gong werd vergeleken met geen behandeling. Maar zodra Qi Gong wordt vergeleken met reguliere oefentherapie, is het beeld minder eenduidig: Qi Gong is niet overtuigend bewezen even goed of beter dan oefentherapie [2,3].

Dat is eigenlijk een gezonde uitkomst. Qi Gong hoeft niet de “beste” oefenvorm voor iedereen te zijn. De waarde kan juist liggen in het feit dat sommige mensen deze manier van bewegen prettig, veilig en haalbaar vinden. En een oefenvorm die iemand daadwerkelijk volhoudt, is vaak waardevoller dan een theoretisch perfect programma dat na twee weken in een la verdwijnt.

Pijn is meer dan alleen een signaal uit spieren en gewrichten

Moderne pijnwetenschap beschrijft pijn niet alleen als een rechtstreeks gevolg van beschadigd weefsel. Pijn is een persoonlijke ervaring waarin signalen uit het lichaam, eerdere ervaringen, aandacht, slaap, stress, emoties en de inschatting van veiligheid allemaal kunnen meespelen [4].

Dat betekent niet dat pijn “tussen de oren zit”. Integendeel: pijn is echt. Maar het betekent wel dat het zenuwstelsel voortdurend beoordeelt hoeveel bescherming nodig lijkt.

Bij langdurige pijn kunnen mensen bijvoorbeeld:

• beweging gaan vermijden uit angst dat het schade veroorzaakt;

• sterk gaan letten op elk lichamelijk signaal;

• hun adem inhouden of oppervlakkiger gaan ademen;

• stijver en voorzichtiger gaan bewegen dan nodig is;

• het vertrouwen kwijt raken dat het lichaam kan herstellen en aanpassen.

Qi Gong biedt een rustige oefensituatie waarin u kunt ervaren: “Ik kan bewegen, ik kan ademen en ik kan spanning opmerken zonder dat er meteen iets misgaat.”

Onderzoek naar interoceptie — het waarnemen van signalen uit het eigen lichaam — laat zien dat mensen met chronische pijn soms meer aandacht voor lichamelijke signalen rapporteren, maar deze signalen niet altijd nauwkeuriger herkennen of er rustiger op kunnen reageren [5]. Qi Gong is geen bewezen oplossing voor dit probleem, maar kan wel een praktische manier zijn om de relatie met het lichaam minder bedreigend en meer onderzoekend te maken.

Wat laten hersenscans zien?

Onderzoek met MRI, EEG en andere technieken laat zien dat beweging, aandacht, adem en lichaamswaarneming samenhangen met veranderingen in hersennetwerken. Bij Qi Gong zijn er enkele kleine en voorlopige studies die wijzen op veranderingen in gebieden die betrokken zijn bij aandacht, geheugen en lichaamswaarneming [6,7].

Dat is interessant, maar geen reden om te zeggen dat “een scan bewijst dat Qi Gong werkt”. De meeste studies zijn nog klein, gebruiken verschillende oefenvormen en meten vaak indirecte uitkomsten.

De belangrijkste conclusie is voorlopig eenvoudiger: rustig bewegen, aandacht en herhaling zijn niet alleen “mentaal”. Ze zijn ook lichamelijke leerprocessen. Ons zenuwstelsel blijft veranderbaar, ook wanneer klachten al langer bestaan.

Qi Gong en acupunctuur: een praktische win-win

Acupunctuur en Qi Gong kunnen elkaar goed aanvullen, maar wel ieder met een eigen rol.

Acupunctuur is een behandeling die in de praktijk kan helpen om pijn, spanning of overprikkeling tijdelijk te beïnvloeden. Grote analyses naar acupunctuur bij chronische pijn laten zien dat de gemiddelde effecten bescheiden maar meetbaar zijn, ook vergeleken met sham-acupunctuur [8].

Qi Gong is vervolgens iets wat u zelf kunt oefenen. Niet als huiswerk waar u perfect in moet zijn, maar als korte, herhaalbare manier om tussen behandelingen door iets te doen met houding, adem, spanning en bewegen.

De win-win zit dus niet in “twee behandelingen tegelijk”, maar in de combinatie van ontvangen én zelf doen.

Een kleine pilotstudie bij mensen met chronische lage-rugpijn onderzocht acupunctuur alleen, acupunctuur met rekken en acupunctuur met aangepaste Qi Gong. Alle groepen verbeterden, terwijl de combinatiegroepen mogelijk iets gunstiger trends lieten zien. De studie was echter te klein om te bewijzen dat de combinatie werkelijk beter werkt dan acupunctuur alleen [9].

Dat past goed bij de praktijk: sommige mensen hebben eerst behandeling nodig om weer ruimte te ervaren. Anderen hebben vooral baat bij een vorm van bewegen die zij prettig genoeg vinden om vol te houden. Vaak is de combinatie het meest logisch.

Voor wie kan Qi Gong passend zijn?

Qi Gong kan vooral interessant zijn wanneer u:

• pijn of stijfheid ervaart maar toch wilt blijven bewegen;

• merkt dat spanning zich vastzet in nek, schouders, borstkas of rug;

• na werk of drukte moeilijk kunt “uitzetten”;

• voorzichtig bent geworden in bewegen;

• een rustige aanvulling zoekt op wandelen, fietsen, fitness of fysiotherapie;

• niet houdt van drukke sportlessen of prestatiegerichte training.

U hoeft niet eerst klachten te hebben om Qi Gong te doen. Het kan ook gewoon een manier zijn om regelmatig even stil te staan bij hoe u beweegt, ademt en herstelt.

Tot slot

Qi Gong is geen zweverige truc en ook geen vervanging voor reguliere zorg. Het is een rustige oefenvorm waarin bewegen, aandacht en adem samenkomen.

Juist die eenvoud maakt het bruikbaar: u heeft geen apparaten nodig, geen ingewikkelde houdingen en geen perfecte techniek. U hoeft alleen bereid te zijn om een paar minuten te oefenen en nieuwsgierig te worden naar wat er verandert wanneer u minder forceert en meer voelt.

In Praktijk de Bruijn kan Qi Gong, waar passend, onderdeel zijn van een behandeling met acupunctuur en bewegingstherapie. Niet omdat één methode alles oplost, maar omdat herstel vaak sterker wordt wanneer behandeling en eigen beweging elkaar aanvullen.

Referenties

1. Yu, D., Wu, M., Zhang, J., Song, W., et al. (2025). Effect of qigong on pain and disability in patients with chronic non-specific low back pain: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Orthopaedic Surgery and Research, 20, 194. https://doi.org/10.1186/s13018-025-05576-8

2. Rendant, D., Pach, D., Lüdtke, R., Reisshauer, A., Mietzner, A., Willich, S. N., & Witt, C. M. (2011). Qigong versus exercise versus no therapy for patients with chronic neck pain: A randomized controlled trial. Spine, 36, 419–427. https://doi.org/10.1097/BRS.0b013e3181d51fca

3. Blödt, S., Pach, D., Kaster, T., Lüdtke, R., Icke, K., Reisshauer, A., et al. (2015). Qigong versus exercise therapy for chronic low back pain in adults: A randomized controlled non-inferiority trial. European Journal of Pain, 19, 123–131. https://doi.org/10.1002/ejp.529

4. Raja, S. N., Carr, D. B., Cohen, M., Finnerup, N. B., Flor, H., Gibson, S., et al. (2020). The revised International Association for the Study of Pain definition of pain: Concepts, challenges, and compromises. Pain, 161, 1976–1982.

5. Horsburgh, A., Summers, S. J., Lewis, A., Keegan, R. J., & Flood, A. (2024). The relationship between pain and interoception: A systematic review and meta-analysis. The Journal of Pain, 25, 104476. https://doi.org/10.1016/j.jpain.2024.01.341

6. Qi, D., Wong, N. M. L., Shao, R., et al. (2021). Qigong exercise enhances cognitive functions in the elderly via an interleukin-6-hippocampus pathway: A randomized active-controlled trial. Brain, Behavior, and Immunity, 95, 381–390. https://doi.org/10.1016/j.bbi.2021.04.011

7. Van de Winckel, A., Zhang, L., Hendrickson, T., et al. (2023). Identifying body awareness-related brain network changes after Spring Forest Qigong practice or low-intensity exercise in adults with chronic low back pain: A feasibility phase I randomized clinical trial. Preprint. https://doi.org/10.1101/2023.02.11.23285808

8. Vickers, A. J., Vertosick, E. A., Lewith, G., MacPherson, H., Foster, N. E., Sherman, K. J., et al. (2018). Acupuncture for chronic pain: Update of an individual patient data meta-analysis. The Journal of Pain, 19, 455–474. https://doi.org/10.1016/j.jpain.2017.11.005

9. Sotiropoulos, S., Mavrogenis, A., Papandreou, M., et al. (2025). Multimodal interventions for chronic low back pain: A pilot randomized trial of acupuncture, stretching, and qigong. Cureus, 17, e91535. https://doi.org/10.7759/cureus.91535